/DIGCZAS002004_07_5_185_0001.djvu

			Ls. 3.438/900. 


We Lwowie, dnia 18. kwietnia. 1900. 


'JłJeg. l Sa 


Sprawozdanie 


Komisyi przemys
owej o sprawozdaniu Wydzia
u krajowego z czynności 
w zakresie przemys
u krajowego. 


(Krajowe szkoły zawodowe warsztaty instrukcyjne.) 


Wysoki Sejmie! 


Przedlożone Wysokiemu Sejmowi sprawozdanie Wydzialu krajowego 
lącznie z sprawozdaniem krajowej komisyi dla spraw przemysIowych daje szcze- 
gólowy obraz co do liczby, kategoryi, rozwoju i dzisiejszego stanu szkól zawodo- 
wych w kraju. 
W rachubę biorąc dotychczas nieozynne dwie szkoly zawodowe jak koszy- 
karska w Siedlcu i stolarska w Tarnopolu, na które odpowiednie kwoty wstawione 
zostaly do preliminarza budżetu na rok 1900, liczymy ogólem 33 szkól zawodo- 
wych, w szczególności: ośm dla nauki koszykarstwa, trzy kolodziejskie, trzy 
stolarskie, jedna zabawkarska, dwie garncarskie, trzy szewskie, ośm tkackich, 
jedna sukiennicza, trzy koronkarskie, a wreszcie jedna dla nauki hafciarstwa. 
W wyksztalceniu mlodzieży w kierunku fachowym wspóldzialają jeszcze 
prywatne szkoly zawodowe zasilane subwencyami z funduszu krajowego, dalej 
kursa majsterskie urządzane dla pewnej kategoryi rzemiosl i kursa nauki 
wędrownej. 
Subwencyonowanych szkól jest siedm, z tych cztery koszykarskie, jedna 
tkacka i d wie koronkarskie. , 
Kursa majsterskie obejmują prócz szewstwa specyalny kurs dla pod- 
majstrzy murarskich, a naukę wędrowną stosowano w tkactwie i koszykarstwie. 
Zestawiony wykaz przedstawia kategorye szkól, frekwencyę i koszta 
li trzymania:
		

/DIGCZAS002004_07_5_185_0002.djvu

			2 


Frekwencya Preliminarz dochodów 
,.,,; ',..o 
cd uczniów Propo- Dotacya g;
 Ze 
oj' 
" Szkoły zawodowe (uczennic) nowana z fund. krajowo 
o sprze- Razem 
... >=I..... cd 
o sub. ..... 
 daży 
>o; nad- = 
i warsztaty instrukcyjne ,.q S'o 
oj . <) 
 S wencya zwy- 1»)", wyro- cd 
,..o i>. i>. rząd. czajna zw'y- cd .
 bów 
 
" 
 .;; " Q) 
<) cd " czaJ na 
Ł- 
..... " «I oj «I -- ---- -- o 
H " >=I 
 zł. zł. zł. zł. zł. zł. 
<) 
I. Dla wyrobów 
koszykarskich. 
Szkoła krajowa: 
1 W Czerwonej woli 32 6 38 1.000 1. 000 - 200 1.400 3.600 
2 " Dżurowie 20 4 24 600 692 - 150 1000 
.442 
3 " Rudkach . 38 4 42 500 600 - 305 1.300 2.705 
4 " Siedlcu - - - - 500 400 -- --- 900 
5 " Skołyszynie . 19 1 20 700 1.032 -- - 1.800 3.53
 
6 n StrychaIlcach 15 - 15 650 874 - 266 1000 2.790 
7 " Wojsławiu 6 2 8 500 535 -- 250 600 1.885 
8 " Zatorze 11 - 11 600 660 - 200 600 2.060 
9 Subw. w Albigowy - - - -- 300 - - - 300 
10 W Zurawnie. - - - - 420 - - - 420 
11 " Bilińce - - -- - - - - - - 
12 " Pohorcach - - - - - -- - -- -- 
- - 
141 17 158 4.550 6.613 400 1.371 7.700 20 634 
- - - -- - 
II. Dla wyrobów 
z drzewa. 
(Kołodziejstwo, sto- 
la'rstwo, wyrób za- 
bawek). 
Warsztat wzorowy 
kołodziejski: 
13 W Grybowie 30- 30 1.500 1.770 550 100 2.100 6.020 
14 " Grzymalowie 32 - 32 1. 700 2.020 -'- 500 5.800 10.020 
15 , Kamionce str. 45 - 45 1.600 4.001 800 - 5.100 1] .501 
Szkoła stolarska: 
16 W Kalwaryi 19 1 20 1. 500 3.380 5.000 - 860 10 740 
17 " Stanisla wowie . 47 6 53 1.300 3.956 150 1.100 l 800 8.306 
18 " ':Parnopolu - - 1. 500 1.800 - -- - 3.300 
19 Szkola dla wyrobu 
zabawek w Jawo- 
rOWIe 24 12 36 600 980 300 100 1000 2.980 
- - -- 
197 19 
I6 9.700 17.907 6.800 1.800 16.660 52.867 
- - - -- - 
III. Dla garncarstwa. 
20 Szk. kraj.w Kolomyi 17 12 29 3.000 3.540 2.250 - 2.200 10.990 
21 Warsztat wzorowy 
w Toustem 8 4 12 1300 1.190 -- - 1.200 3.690 
- - - - - 
25 16 41 4.300 4.730 2.250 - 3.400 14.680 
- - - - 
IV. Dla wyrobów i o 
OJ
 
gj..:< 
ze skóry *). ,".
 
",OJ 
".
 
Szkola szewska: " 
 
-"10 . 
22 W Dobczycach. 19 - 19 400 1.420 - 100 800 2.720 .


 
23 " Starym Sączu 30 - 30 600 1.394 - 300 3.180 5.474 

g 


-r1 
24 n Witkowie 31 - 31 800 2.222 - - - 1.200 4222 .
].
 
- - - - 
"'
 
80 - 80 1.800 5.036 - 400 5.180 12.416 
 
- - - - -
		

/DIGCZAS002004_07_5_185_0003.djvu

			3 


Frekw

cya Preliminarz dochodów I 
,.,,; ',..o 
cd ucznlOW Propo- Dotacya 0'0 Ze 
00' (uczennic) >0;00 
" Szkoły zawodowe nowana z fund. krajowo -o sprze. Razem 
... 
..... cd 
o -- sub- ..... 
 daży 

 nad- = 
i warsztaty instrukcyjne ,
 I 
 S'o 
00 S wenr.ya zwy- 1»)", wyro- cd 
,..o i>. 
 I " Q) rząd. czajna zw'y- .-c .
 bów s= 
" 
.
 rd '" czaJna 
L 
<) «I O 
..... "oj oj -- 
H 13 
 
 zł. zł. zł. zł. zł. zł. 
V. Dla przemysłu 
tkackiego. 
25 Szkola krajowa 3.800 1 
w Krośnie 26 -, 26 4.470 - 200 2.000 10.470 
26 Warsztat wzorowy 
w Glinianach 24 5 29 1.200 1.676 160 170 - 3.206 
27 w Gorlicach 11 
 11 400 300 - 200 - 900 
28 w Korczynie 18 18 720 1.080 - - - 1.800 
29 w Kossowie . 18 1 19 700 1.388 - 190 - 2.278 
30 w Łańcucie . 20 4 24 450 1.160 - 550 - 
.160 
31 w Rychwaldzie . 10 - 10 500 1.055 - 200 - 1. 755 
32 w Wilamowicach .- 16 2 18 500 630 700 250 - 2.080 
33 Subw. pryw. w Bu- 
dzanowie - -. - ,- 400 - ' - - 400 
- - - 
VI. Dla przemysłu 143 12 155 8.270 12.159 860 1.760 2.000 25.049 
- - - - 
sukienniczego. 
34 Szkoła k.raj. w Rak- 
sza WIe 27 1 28 2.800 4.110 -- 500 - 7.410 
- - - 
VII. Dla koronkarstwa 
i haftów. 
35 Szkola krajowa 
w Bobowy - - 400 230 -, 100 200 930 
36 w Zakopanem 70 3 73 800 2.250 - - 2.400 5.450 
37 W Makowie 36 5 41 400 864 - 73 300 1.637 
38 Szkol a subw. pow. 
w Kańczudze 39 - 39 600 861 - -- - 1.461 
39 w Jaworowie ,- -- 200 400 - - - 600 
40 Szk. subw. prywat. . 
w Przeworsku . -- - - -- 300 - - - 300 
- - - 
- 145 8 153 2.400 4.905 173 2.900 10.378 
VIII. Dla murarstwa. - 
- - - - 
41 Kurs dla podmaj- 
strzych IllUrar- 
ski ch w Sieni a wie -.- -- - - 300 -- - - 300 
- - - - 
Ad L. 141 17 158 4.550 6.613 400 1371 7.700 20.634 
" II.. 197 19 216 9.700 17.907 6.800 1.800 16.660 52.867 
" III.. 25 16 41 4.300 4.730 2.250 - 3.400 14..680 
" IV. . 80 - 80 1.800 5.036 - 400 5.180 12.416 
" V.. 143 12 155 8.
70 12.159 860 1.760 2.000 25.049 
" VI.. 27 1 28 2.800 4.110 - 500 - 7.410 
" VII. . 145 8 153 2.400 4.905 - 173 2.900 10.378 
VIII. . - - - - 300 - -- --, 300 
" - - - - 
Razem 758 73 831 33.820 55.760 10.310 1 6.004 1 37.840 143.734 , 
-- - 1-'
		

/DIGCZAS002004_07_5_185_0004.djvu

			4 


Ś w i e Z e s z koł y z a w o d o w e. 


W bieżącym roku zamierzone jest wprowadzenie w życie trzech świeżych 
szkól zawodowych, jak szkoly koszykarskiej w Siedlcu, stolarskiej w Tarnopolu 
i dla "przemysIu budowlanego" w Podgórzu. Inicyatywa do zalożenia szkoly ce- 
glarskiej czy też dla "przemysIu budowlanego" wyszla od przemyslowców zachodniej 
Galicyi, którzy na ankiecie w Krakowskiej Izbie handlowej i na calym szeregu 
zebrań w Podgórzu, oświadczyli gotowość popierania tego rodzaju szkoly moralnie 
i materyalnie. Szkola ta mialaby za zadanie ksztalcić personal pomocniczy (maj- 
strów, werkmistrzów, palaczy pieeowych i t. p.) dla fabryk cegiel, dachówek, 
drenów, wapna, cementu i gipsu. 
Miasto Podgórze jest odpowiedniem miejscem dla tej szkoly, gdyż posiada 
ono na miej scu i w najbliższej okolicy w znaczniej szej liczbie cegielnie maszy- 
nowe, wapienniki, fabryki cementu, wyrobów betonowych, dachówek i kafli. 
Czynniki miejscowe jak Rada powiatowa w Wieliczce, gmina m. Podgórza 
i Izba handlowa w Krakowie przyczyniać się będą do utrzymania projektowanej 
szkoly roczną dotacyą w wysokości 2.000 koron. 


z W i n i ę t e s z koł y. 


Po spełnieniu zadania w obec miejscowego przemysIu zostaly zwinięte 
cztery szkoly zawodowe i jeden kurs majsterski, w szczególności: dwie szkoly 
szewskie w Drohobyczu i Uhnowie, szkola powroźnicza w Radymnie, garncarska 
w Porembie i kurs majsterski garncarski w Racie - ponadto zapowiada krajowa 
Komisya dla spraw przemysIowych zwinięcie z tegoż samego powodu warsztatu 
naukowego garncarskiego w Toustem. 


Ogólne uwagi. 


W przemyśle keramicznym pozostanie czynną tylko jedna szkola garncar- 
sko-kaflarska w Kolomyi, której program ma być rozszerzony i szkola wyposa- 
żona w odpowiednie środki naukowe, by i dla fabryk dachówek, cegiel, rurek 
drenowych przysposą,biala czeladników fabrycznie wyksztalconych. Zakladanie 
świeżych szkól garncarskich nie jest wskazane, natomiast dla rozwoju przemysIu 
keramicznego, fabrycznego i rzemieślniczego w kraju jest rzeczą ważną, by c. k. 
Rząd utworzyl szkolę keramiczną dla werkmistrzów przy państwowej wyższej 
szkole przemysIowej w Krakowie. 
Na potrzebę keramicznej rządowej szkoly werkmistrzowskiej wskazywala 
niejednokrotnie sejmowa Komisya przemysIowa. Wprawdzie c. k. Rząd objąl 
programem państwowej szkoly przemysłowej we Lwowie szkolę keramiczną dla 
werkmistrzów, która. jednak dla braku lokalu nie zostala utworzona. 
Szkoly tkackie a w dalszej konsekwencyi i przemysI tkacki lniany pozostaje 
na niezmienionym stopniu rozwoju i pomimo czynionych usilowall, dla braku 
przędzalni w kraju nie postępuje w ten sposób, by mógł w znaczniejszej mierze 
zaspokajać potrzeby krajowe. Tkacz tutejszy pracuje w mniej korzystnych wa- 
runkach, gdyż przędzę fabryczną na wyroby cieńsze zmuszony jest sprowadzać 
z zagranicy, co naturalnie produkcyę obdraża a tem samem przychodzi mu z tru- 
dnością walczyć z konkurencyą wyrobów obcych. Z uwagi na ważność i Fotrzebę 
wydatnego rozwoju przemysIu tkackiego w kraju komisya uznaje za nader pożą- 
dane, ażeby z inicyatywy prywatnej a z pomocą krajowego funduszu przemysIo- 
wego powstać mogla w kraju fabryczna przędzalnia lnu. Wydzial krajowy powi- 
nien na wlaściwej drodze podać do wiadomości szerszego ogólu treść uchwaly 
powziętej na posiedzeniu sejmowem z 6. lutego 1895, która to uchwala przyznaje 
wydatną pomoc dla przemysIu przędzalnianego. Uchwala ta brzmi doslownie:
		

/DIGCZAS002004_07_5_185_0005.djvu

			5 


"Sejm:upoważnia Wydział krajowy, ażeby imieniem krajowego stałego funduszu 
przemysłowego i z majątku tego funduszu przystąpi! do akcyjnego lub udziało- 
wego przedsiębiorstwa przędzalnianego z ,sumą akcyjną lub udzialową 50.000 złr. 
a. w. na wypadek, jeżeliby przedsiębiorstwo takie zostalo w kraju zalożone na 
racyonalnych podstawach i z uwzględnieniem potrzeb krajowego przemysIu, tu- 
dzież zrzekł się - na przeciąg pierwszych pięciu lat istnienia tego przedsiębior- 
stwa - prawa pobierania prowizyi od powyższego kapitalu". 
Uchwala powyżej powolana jak również i ta okoliczność, że przędzalnia 
fabryczna w myśl ustawy krajowej na lat 10 bylaby zupelnie wolną od oplacania 
jakichkolwiek dodatków do podatków powinna zachęcić przemyslowców i kapita- 
listów do zalożenia w kraju fabrycznej przędzalni lnu. 
W dziale tkactwa sukienniczego przychodzi do zaznaczenia, że krajowa 
szkola sukiennicza wRaksza wie rozwij a się normalnie, maj ąc obecnie trwale 
oparcie o świeżo zalożoną Spólkę akcyjną z kapitalem zakładowym w wysokości 
200.000 koron. 


Program zakładania szkół zawodowych. 
Ref'erent f'achowy. 


W kraju naszym, gdzie przemysł znajduje się na zbyt niskim stopniu 
rozwoju, gdzie ten przemysI w celu przysporzenia ludności pracy i zarobku jest 
koniecznym, należaloby dla uniknięcia zawodów pracować w dobrze obmyślonym 
i wytkniętym kierunku. Nieslychanie ważne zadanie byloby do spelnienia, ażeby 
zbadać gruntownie warunki, w jakich przemysł u nas powstać i korzystnie dla 
kraju rozwinąć się może i powinien. W tej mierze należaloby przystąpić do szcze- 
gólowego zbadania tych wszystkich surowych produktów, które bądź to przyroda 
sama temu krajowi przysparza, lub też są wytworem przemysIu rolniczego. Ważną 
jest rzeczą wiedzieć, co i w jakich ilościach kraj wywozi, w jaki sposób i na 
jaki artykul pewnej kategoryi przemysIu te surowe plody za granicą przerabiają, 
ile z tych surowych plodów przerobionych na gotowe wyroby napowrót do nas 
przychodzi, możeby się okazalo, że niejedna galęź przemysIu dotychczas nie wiele 
lub zupelnie nie znana moglaby się w kraju korzystnie rozwinąć. Dokladne po- 
znanie stosunków w kraju mialoby i z tego względu znaczenie doniosle, by można 
z uwagi na komunikacye, bliskość pokładu węgla, albo sily wodnej, wskazać po- 
szczególne miejscowości jako kwalifikujące się do zalożenia przedsiębiorstw fa- 
brycznych. Badania wszechstronne wymagają niewątpliwie wiedzy fachowej i sy- 
stematycznej pracy i mogą być one z biegiem czasu doprowadzone do pożądanego 
skutku, jeżeli odpowiednio wyksztalcony technik do tej pracy będzie użyty. 
W interesie przemysIu leży, by przy Wydziale krajowym względnie przy kI'ajo- 
wej komisyi dla spraw przelliyslowych utworzono stalą posadę referenta facho- 
wego. Komisya sejmowa, w sprawozdaniach z 1896, 1897 i 1898 roku zwracala 
uwagę na potrzebę utworzenia posady referenta fachowego a dalej na potrzebę 
wypracowania programu dotyczącego zakładania szkól i warsztatów naukowych 
tak pod względem liczby jak i ich kategoryi. Tę myśl popartą uchwalam i Wy- 
sokiego Sejmu komisya ponownie podnosi, uważając utworzenie posady technicz- 
nego fachowego referenta i wypracowanie programu za nader ważne dla podnie- 
sienia i rozwoju przemysIu w kraju naszym. 
Z Elzeregu postulatów podnoszonych w sprawozdaniach pOIJawia komisya kwa, 
styę kursów majsterskich oraz lustracyi szkól zawodowych. Za pożądane dla prze- 
myslu UWaża komisya, by prócz kursów majsterskich dla szewców i podmajstrzych 
murarskich utworzono podobne kursa i dla innych kategoryi rzemiosL 
Lustracye szkól zawodowyeh pod względem faohowym i administracyjnym 
powinny odbywać się systematycznie W pewnych odstępach czasu a bez kWestyi owe 
lustracye w skutkach swoich będą mieć doniosle znaczenie dla przemysłu objętego 
progrltmem szkoly.
		

/DIGCZAS002004_07_5_185_0006.djvu

			6 


s u b wen c y e r z ą d o w e. 


zakłady zawodowe w Galicyi wedle preliminarza 


Subwencye rządowe na 
państwowego na rok 1900 
wynoszą 
a ponieważ żądano 
przyznal c. k. 


Rząd 


mniej o 
żądano: 
14.250 zł. 
5.800 " 
2.700 " 
11.070 " 
500 " 
2.400 " 
2.150 " 
58,870 zł. 


. . . 
a mIanOWlCle: 
na Zakłady drzewne. 
" " garncarskie 
szewskie . 
tkackie 
powroźnicze 
koronkarskie 
kobiece subwenc. . 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


,. 


" 


32.950 zł. 
58,570 " 


5.920 zł. 
d a l i: 
11.180 zł. 
5.600 " 
1.920 " 
10.550 " 
400 " 
1.550 " 
1.750 " 
32.950 zł. 


mniej o 
3.070 zł. 
200 " 
780 " 
520 " 
100 " 
850 " 
400 " 
5.920 zł. 


razem J. w. 
w latach ubieglych: 
w roku 1899 56.556 zł 31.900 zł. 3656 zł. 
" " 1898. 47.650" 31850" 15.800" 
" " 1
97. 40.084" 31.234" 8.850" 
Z tego oka1;uje się, że liczne wezwania Wysokiego Sejmu skierowane do 
c. k Rządu i starania Koła polskiego w Wiedniu skutku nie odnoszą, a najlepiej 
dowodzi ta okoliczność, że gdy w roku 1899 z postawionego żądania obcięto 3.656 zł., 
w roku 1900 obcięcie to wzrosło już do 6.000 zł. 
W preliminarzu na rok 1900 nie dano żadnej subwencyi dla szkoły zabaw- 
karskiej i koronkarskiej w Jaworowie, szewskiej w Dobczycach, pomimo że szkoly 
te doskonale prosperują; nadto nie dano też nic na szkołę koronkar"ką w Bobowej, 
która otwartą zostala 1. pażdziernika 1899 i na utworzyć się mającą w jesieni sto- 
larską w Tarnopolu. 
Komisya budżetowa przy sprawozdaniu z rubryki XVI. budżetu krajowego 
przedstawi Wysokiemu Sejmowi do uchwały odpowiednią rezolucyę do c. k. Rządu 
z żądaniem wydatnej pomocy dla szkolnictwa przemysłowego, z tego powodu ko- 
misya przemysIowa ogranicza się jedynie na wzmiance o tym przykrym przedmiocie. 
W zakończeniu sprawozdania komisya z wyrazem uznania podnosi dzialal- 
ność Wydzialu krajowego w zakresie szkół zawodowych, przyczem zaznacza, że przyj- 
muje wniosek Wydziału krajowego co do dwóch stabilizacyi i wnosi: 


Wysoki Sejm raczy uchwalić: 


l. Sejm przyjmuje z zadowoleniem do wiadomości sprawozdanie 'Wydziału kra- 
jowego z dnia 
8. grudnia 1899 r. L. 87.141 i dolączone do niego sprawozdanie 
z czynności krajowej komisyi dla spraw przemysłowych w zakresie szkól i warsta- 
tów zawodowych. 
II. Sejm poleca Wydziałowi krajowemu, ażeby stabilizowal Wladysława 
Niemczynowskiego na posadzie kierującego instruktora żawodowego w krajowej 
szkole stolarskiej w Kalwaryi Zebrzydowskiej, a Kazimierza Jamroza na posadzie 
kierującego instruktora zawodowego w krajowym naukowym warstacie tkackim 
w Kossowie , przyznal im, mianowicie: Niemczynowskiemu stałą płacę -w kwocie 
1.200 zł. rocznie, J amrozowi stałą placę w kwocie 720 zł. rocznie, oraz przYZIlal 
im prawo do emerytury na równi z innymi stabilizowanymi urzędnikami, wymie- 
nionymi w
. 12. ust. 2. lit, b statutu emerytalnego uchwalonego przez Sejm 
dnia 21. stycznia. 1889, tudzież z zastosowaniem uchwały sejmowej z dnia 3. sty- 
cznia 1874 i pod warunkami tą uchwalą określonymi, wymierzal Wladyslawowi
		

/DIGCZAS002004_07_5_185_0007.djvu

			7 


Niemezynowskiemu trzy pięciolecia po 100 zł., Kazimierzowi Jamrozowi trzy pię- 
ciolecia po 80 zł., w miarę ukończenia 5, 10 i 15 lat slużby, pelnionej przy tych 
samych stalych poborach i na tych samych posadach. 
Slużba policzaJna do emerytury poczyna się liczyć: 
u Niemczynowskiego od dnia 26. września 1892, 
J amroza od dnia 10. czerwca 1895. 


Służba policzalna do pięcioleci zaczyna się liczyć: 
u Niemczynowskiego od dnia 1. stycznia 1899, 
u J aillroza od dnia 1. stycznia 1897. 
III. Sejm upoważnia Wydzial krajowy, ażeby w celu utworzenia posady 
technicznego referenta dla spraw przemysIowych , wstawil odpowiednią kwotę do 
budżetu krajowego na rok 1901. 
IV. Poleca się Wydzialowi krajowemu, ażeby w porozumieniu z krajową 
Komisyą dla spraw przemysIowych opracowal i Sejmowi, w czasie niedlugim o ile 
możności na najbliższej sesyi przedlożyl szczególowy program co do zakladania 
szkół i warstatów zawodowych, kursów czeladniczo - majsterskich i kursów wę- 
drownych. 


Przewodniczący: 
Weigel w. r. 


Sprawozdawca: 
Zardecl(,i w. r.
		

/DIGCZAS002004_07_5_185_0008.djvu

			;){,:t


" !i
"


 



;


''?1
;'
f;
:'
/,'!,,:
 
.I 


" 
, 


, I 


i, 


.'\. 
 


/ 


. " 


'", 
, 
", 


I.'