Działalność Mariana Smoluchowskiego nie ograniczała się tylko do pracy naukowej i dydaktycznej. Był aktywnym członkiem towarzystw o charakterze naukowym, a także związanych z alpinizmem i turystyką górską.

Polskie Towarzystwo Przyrodników im. M. Kopernika

Pierwsza myśl powołania do życia polskiego Towarzystwa przyrodniczego powstała już w 1873 roku w 400 rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Stowarzyszenie to ukonstytuowało się we Lwowie 17 stycznia 1875 r., a jego pierwszym prezesem został Feliks Kreutz (1844-1910). Początkowo jego działalność koncentrowała się na sprawach naukowych, zaś popularyzacja nauki w społeczeństwie miała mniejsze znaczenie. Aktywność Towarzystwa ograniczała się do zaboru austriackiego, ale po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. działalność Towarzystwa rozszerzyła się na cały kraj, zaś popularyzacja nauk przyrodniczych wśród społeczeństwa stała się dominantą jego działalności. Towarzystwo zostało następująco opisane przez Smoluchowskiego: Fizyka wchodzi, jako jedna z gałęzi nauk przyrodniczych, również w zakres jedynego polskiego towarzystwa ogólno-przyrodniczego, którego siedzibą jest Lwów. Jest to Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika, założone w r. 1873. Posiada oddział w Krakowie oraz licznych członków poza obrębem Galicji. Wydaje czasopismo Kosmos. W celu ściślejszego pielęgnowania nauk fizyczno-matematycznych zawiązało się w obrębie tegoż towarzystwa we Lwowie Kółko matematyczno-fizyczne. Przygotowuje się także w Krakowie i Lwowie zawiązanie Polskiego Towarzystwa chemiczno-fizycznego, które będzie poświęcone pielęgnowaniu tych nauk, jak też i sprawom zawodowym chemików i fizyków. [1]

Smoluchowski rozpoczął działalność w Towarzystwie po przyjeździe do Lwowa. 19 lutego 1906 r. został wybrany jego prezesem. Funkcję tę pełnił przez dwa lata, zaś członkiem zarządu był w latach 1900-1912. W czasopiśmie Kosmos wydawanym przez Towarzystwo Przyrodników ukazało się 18 tekstów Smoluchowskiego, wiele z nich to recenzje książek i artykułów naukowych. Pierwszą pracę naukową uczonego, zatytułowaną O wynikach nowszych badań nad promieniowaniem, opublikowano w Kosmosie już w 1900 r.

Towarzystwo Tatrzańskie

Towarzystwo Tatrzańskie założono w 1873 r., początkowo pod nazwą Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie. Rok później skreślono w nazwie pierwsze słowo, tym samym wyrażając wolę, aby objęło ono swoim zasięgiem cały kraj. Była to pierwsza organizacja górska na ziemiach polskich i jedna z pierwszych na świecie. Cele Towarzystwa Tatrzańskiego obejmowały badanie Karpat (w szczególności Tatr i Pienin), upowszechnianie wiedzy o nich, zachęcanie do ich zwiedzania i ułatwianie dostępu, a także ochronę zwierząt alpejskich oraz wspieranie przemysłu górskiego. Smoluchowski, który był zapalonym alpinistą i miłośnikiem gór musiał zostać członkiem tego Towarzystwa. Także i tutaj jego osiągnięcia górskie zostały docenione. 20 sierpnia 1911 r. został wybrany na przewodniczącego Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego, funkcję tę pełnił przez rok.

Polska Akademia Umiejętności

Akademia oficjalnie zainaugurowała swoją działalność 7 maja 1873 r., jednak jej korzenie sięgają pół wieku wcześniej. Utworzono ją na bazie działającego od 1815 r. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Choć formalnie jej działalność ograniczona była do obszaru zaboru austriackiego, od początku swego istnienia skupiała badaczy z całej Polski i z innych krajów. Na początku XX wieku była to najważniejsza instytucja naukowa na ziemiach polskich.

Osiągnięcia naukowe Smoluchowskiego zostały szybko dostrzeżone przez członków Akademii. 15 maja 1908 r., na wniosek profesorów Władysława Natansona (1864-1937) i Augusta Witkowskiego (1854-1913), został wybrany członkiem-korespondentem, a 29 maja 1917 r. członkiem czynnym tej organizacji. Smoluchowski wielokrotnie wygłaszał referaty na posiedzeniach wydziału matematyczno-przyrodniczego AU. W wydawanych przez Akademię czasopismach opublikowanych zostało 29 prac naukowych Smoluchowskiego. W latach 1924-1928 pod auspicjami PAU wydane zostały 3 tomy prac zebranych Smoluchowskiego.

Smoluchowski opisał Akademię w następujący sposób: Ogniskiem życia naukowego na polu fizyki, jako też innych nauk, jest oczywiście Akademia Umiejętności w Krakowie, przekształcona w r. 1873 z dawniejszego Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Wydział matematyczno-przyrodniczy Akademji wydaje najcenniejsze na tym polu polskie publikacje naukowe i wspiera produkcję naukową przez wydawanie monografji specjalnych, udzielanie subwencji na badania, stypendjów celem kształcenia się naukowego oraz nagród, przeznaczonych przez różnych ofiarodawców na cele specjalne. [1]

Literatura:

1. 1. Smoluchowski M., Poradnik dla samouków. T. 2 Fizyka. Warszawa 1917.