Potężna, wieczna przyroda…

(pozanaukowe pasje Mariana Smoluchowskiego)

Tajemniczość i trudno dostępność gór, a zwłaszcza miejsc nigdy jeszcze nieodwiedzanych przez człowieka, szczególnie pociągały Smoluchowskiego. W górach szukał samotności, spokoju, niczym nieskrępowanej swobody, cenił w nich pierwotność i dzikość, której był żarliwym obrońcą.

Zainteresowania pozanaukowe Mariana Smoluchowskiego obejmowały również literaturę, sztukę, a zwłaszcza muzykę, w której znajdował siłę, potęgę i rozmach. Jego ulubionymi kompozytorami byli: Bach, Beethoven, Wagner, Brückner i Brahms, bo w ich muzyce znajdował siłę, potęgę, ale również wzruszenie i głębię uczuć. Z kompozytorów polskich bliski mu był Mieczysław Karłowicz, który podobnie jak on, był znakomitym taternikiem i pionierem narciarstwa. Smoluchowski interesował się malarstwem, odwiedzał muzea i galerie, ale nie chciał się zadowolić wyłącznie rolą widza. Jako zupełny samouk zajął się malowaniem. Podczas licznych wycieczek wakacyjnych stworzył kilkadziesiąt kolorowych akwarelek, w których widoczne jest silne realistyczne podejście i chęć uchwycenia nastroju chwili. [1]

Zygmunt Klemensiewicz podkreśla, że Smoluchowski był wrażliwy niezwykle na wszelkie przejawy piękna w sztuce i w nauce, odczuwał jak nikt inny piękno przyrody górskiej […] i w czasach, gdy nie wszedł jeszcze w użycie aparat fotograficzny do łatwego „uwieczniania” wszystkiego bez wyboru, nosił we worku szkicownik i szkatułkę z farbami. [2]

Natomiast Roman Smoluchowski charakteryzował twórczość artystyczną ojca w ten sposób: Kompozycja jest na ogół traktowana jako czynnik podrzędny w porównaniu z kolorem, który niewątpliwie jest przedmiotem głównego zainteresowania. […] Znakomita część akwarel jest robiona nad brzegiem morza lub jeziora, albo fiordów, gdzie jest zawsze takie bogactwo i taka zmienność kolorów, wody, fal, nieba i chmur. Zachody słońca i nastrój przedburzowy często się powtarzają. I podkreślał, że oceniając te prace, należy pamiętać o tym, że były robione lekko, odręcznie, jako interesujące zagadnienie, bez żadnych pretensji do sztuki malarskiej. [1]