Marian Smoluchowski urodził się 28 maja 1872 roku w miejscowości Vorderbrühl pod Wiedniem. Jego ojciec – Wilhelm, a właściwie, zgodnie z reskryptem jego c. i k. mości, Ritter von Smolan Smoluchowski, wychowanek Uniwersytetu Jagiellońskiego i doktor prawa, był kierownikiem referatu do spraw polskich w kancelarii cesarza Franciszka Józefa. Był człowiekiem niezwykle pracowitym, o surowych, niemal spartańskich, zasadach. Interesował się naukami przyrodniczymi i należał do wiedeńskiego „Klubu wiedzy”.
Jan Smoluchowski, dziadek Mariana Smoluchowskiego, dziedzic Moszczenicy
Ritter von Smolan-Smoluchowski, ojciec Mariana Smoluchowskiego
Teofila ze Szczepanowskich Smoluchowska, matka Mariana Smoluchowskiego
Wilhelm i Teofila Smoluchowscy, rodzice Mariana Smoluchowskiego
Matka Smoluchowskiego, Teofila ze Szczepanowskich (1847-1925), z domu rodzinnego wyniosła wysoką kulturę umysłową. Była wnuczką poznańskiego wydawcy Antoniego Poplińskiego (1796-1868) i siostrą pioniera przemysłu naftowego, znanego ekonomisty i publicysty galicyjskiego – Stanisława Szczepanowskiego (1846-1900).
Antoni Popliński (1796-1868), filolog, księgarz, pedagog, bibliotekarz, redaktor oraz właściciel drukarni, dyrektor Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu.
więcej… Ukończył elementarną szkołę w Ostrowie, uczęszczał do gimnazjum w Kaliszu. Wraz z bratem Janem wyróżniali się szczególnymi zdolnościami, dlatego zwrócił na nich uwagę namiestnik Wielkiego Księstwa Poznańskiego, Antoni Radziwiłł, dzięki któremu mogli podjąć studia na Uniwersytecie Wrocławskim, a następnie na Uniwersytecie Berlińskim. W 1812 roku bracia zdali egzamin rządowy uprawniający do nauczania w szkołach średnich. Antoni uczył historii, łaciny, niemieckiego i geografii, a także języka i literatury polskiej. Po kilku latach uzyskał tytuł profesora. Jego uczniem był między innymi Hipolit Cegielski. Był autorem kilku podręczników szkolnych, których używano również pod zaborem rosyjskim i austriackim. [Zwiń opis]
Stanisław Szczepanowski (1846-1900), polski ekonomista, inżynier, przedsiębiorca naftowy, poseł do parlamentu austriackiego i Sejmu Krajowego Galicyjskiego.
więcej… Uczęszczał do gimnazjum w Chełmnie i do szkoły realnej w Wiedniu. Wraz z ojcem pracował przy budowie kolei w Oraviczy. Studiował na wydziale ogólnotechnicznym Politechniki Wiedeńskiej, a później chemię i ekonomię w École Centrale des Arts et Manufactures w Paryżu oraz technologię chemiczną i ekonomię w Londynie. Początkowo pracował dla Ministerstwa do Spraw Indii w Londynie, a od roku 1979 włączył się w prace związane z budową przemysłu naftowego w Galicji. Był autorem takich dzieł jak: Nędza w Galicji w cyfrach i program energicznego rozwoju gospodarstwa krajowego (Lwów 1888), Aforyzmy o wychowaniu dla użytku krajowej ankiety szkolnej. Nieproszone odpowiedzi na zapomniane pytania (Lwów 1898), Nafta i praca, złoto i błoto (Lwów 1886). [Zwiń opis]
Siostrą matki była Maria Szczepanowska-Jarecka (1854-1923), a także, mieszkająca w Fiesole koło Florencji, Benigna Szczepanowska-Wolska (1849-1930), która wywarła olbrzymi wpływ na artystyczne zainteresowania Mariana. Natomiast stryjem matki był Stanisław Ignacy Szczepanowski (1811-1877), przyjaciel Adama Mickiewicza, kompozytor i wirtuoz, którego nazywano „Paganinim gitary”.
Stanisław Ignacy Szczepanowski (1811-1877), wybitny polski gitarzysta, uczestnik powstania listopadowego, odznaczony krzyżem Virtuti Militari.
więcej… Urodził się we Wrocieryżu koło Pińczowa. Był uczniem Liceum św. Anny w Krakowie. W 1829 roku podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Studia przerwał by przystąpić do powstania listopadowego. Za męstwo i odwagę odznaczono go krzyżem Virtuti Militari. Po upadku powstania wyemigrował do Niemiec, potem do Anglii. Początkowo żył w biedzie, dopiero zetknięcie się z działającym w Edynburgu Feliksem Horeckim, który udzielił Szczepanowskiemu lekcji gry na gitarze i dostrzegł jego nieprzeciętne zdolności, odmieniło jego los. Kolejny nauczyciel, wybitny gitarzysta hiszpański, Fernando Sora, przygotował go do występów publicznych. Już po pierwszych koncertach we Francji i Hiszpanii zdobył sławę jednego z największych gitarzystów ówczesnej Europy. Koncertował w wielu krajach, również w Polsce i Rosji, a jego występy wzbudzały najwyższe uznanie.
Stanisław Szczepanowski był przyjacielem Adama Mickiewicza, wiele razy występował na jego wieczorach poetycko-towarzyskich w Paryżu, bywał częstym gościem w paryskim mieszkaniu poety. Warto dodać, że to właśnie on był obecny na jednym z najważniejszych i najciekawszych spotkań emigracji polskiej, które odbyło się w willi Eustachego Januszkiewicza w Paryżu. Jego wykonanie wariacji na temat mazurka Dąbrowskiego dało impuls do zadziwiającej improwizacji poetyckiej dwóch wieszczów – Mickiewicza i Słowackiego. Spotkanie obu poetów w salonie Januszkiewicza powtórzyło się jeszcze raz, również w obecności, i w pewnym sensie za sprawą gitarzysty. Ponieważ Szczepanowski był znakomitym improwizatorem, a jego gra była niezwykle obrazowa i pełna efektów dźwiękonaśladowczych, miała szczególnie inspirujący wpływ na poetów. Nawet Chopin chylił przed nim czoła i oddawał cześć jego talentowi. Pod koniec życia Szczepanowski osiadł we Lwowie, gdzie zmarł nagle 16 września 1877 r.
(opr. na podst.:
La Guitarra [
archiwalna wersja strony w Internet Archive]) [Zwiń opis]
Tadeusz Smoluchowski (1868-1936)
Starszy o cztery lata brat Mariana, był jego najbliższym przyjacielem i towarzyszem zabaw dziecięcych.
Pięcioletni Marian Smoluchowski i jego starszy brat Tadeusz
Laurka Mariana Smoluchowskiego
Laurka Tadeusza Smoluchowskiego
Tadeusz Smoluchowski był polskim alpinistą i taternikiem, działaczem sportowym i narciarskim. Studiował na Uniwersytecie Wiedeńskim i Politechnice w Zurychu, uzyskując tytuł doktora chemii. Pracował w przemyśle naftowym na terenie Galicji. W 1918 roku przeniósł się do Poznania, był członkiem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i pierwszym prezesem okręgowego związku kajakowego w Poznaniu.
Tadeusz i Maria Smoluchowscy, brat i bratowa Mariana
Tadeusz i Maria Smoluchowscy wraz z dziećmi Halą i Bobem
Dzieci Tadeusza Hala, Lala i Bob
Małżeństwo Smoluchowskiego
1 czerwca 1901 roku Marian Smoluchowski ożenił się z Zofią Baraniecką, córką Mariana Baranieckiego (1848-1895), profesora matematyki na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Marian Baraniecki (1848-1895), fizyk i matematyk, wykładowca na Uniwersytecie Jagiellońskim.
więcej… Syn Grzegorza Baranieckiego i Marii z Pełczyńskich, córki generała Michała Pełczyńskiego. W Szkole Głównej Warszawskiej uzyskał stopień magistra nauk fizyko-matematycznych, a na Uniwersytecie w Lipsku stopień doktora filozofii. Stopień magistra czystej (obecnie teoretycznej) matematyki uzyskał na Uniwersytecie Moskiewskim. Był nauczycielem matematyki w II Gimnazjum Męskim w Warszawie. W roku 1876 Rada Wydziału Fizyko-Matematycznego Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego udzieliła mu veniam legendi z zakresu matematyki. W 1885 r. objął katedrę matematyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie pracował przez 10 lat. Zmarł po ciężkiej chorobie w wieku zaledwie 46 lat. Jego żoną była Zofia Brygida Pfanhauser (1862-1930), z którą miał wcześnie zmarłego syna Jerzego (1884-1886) oraz dwie córki, Zofię (1881-1959) i Marię Jadwigę (1886-1964). Zofia poślubiła Mariana Smoluchowskiego, natomiast Maria Jadwiga – prawnika Tadeusza Zakrzewskiego. [Zwiń opis]
16 lat małżeństwa to najwspanialszy i najszczęśliwszy okres w życiu uczonego. Miłość do żony zupełnie zmieniła jego spojrzenie na świat, o czym pisze w liście do rodziców: stanowczo odwołuję to, co kiedyś pisałem […], że szczęście jest tylko brakiem nieszczęścia[1]. Natomiast w roku 1908, podczas ciężkiej choroby, skierował do żony następujące słowa: Przyznaj, że w tych 7 latach napiliśmy się tyle prawdziwego szczęścia, ile bardzo rzadko jest komu przeznaczone, nawet w ciągu życia dłuższego[1]. Nie dziwi więc fakt, że właśnie w tym czasie powstały i rozwinęły się niektóre z jego najlepszych teorii naukowych.
Zofia i Marian Smoluchowscy – zdjęcie ślubne
Zofia i Marian Smoluchowscy – zdjęcie ślubne
Marian Smoluchowski z rodziną na Plantach w Krakowie (ok 1913 roku)
źródło: archiwum rodziny Zakrzewskich
Marian Smoluchowski z rodziną na Plantach w Krakowie (ok 1913 roku)
źródło: archiwum rodziny Zakrzewskich
Zofia Baraniecka Smoluchowska (1881-1975)
Zofia Baraniecka Smoluchowska (1881-1975)
Marian Smoluchowski ze szwagierką Jadwigą z d. Baraniecką
Marian Smoluchowski z żoną Zofią i jej siostrą Jadwigą
Marian Smoluchowski z żoną na wycieczce w górach
Marian Smoluchowski z żoną na Błoniach w Krakowie
Zofia Smoluchowska nie tylko uwielbiała Mariana jako swojego męża, ona rozpoznała i ceniła jego geniusz. Często pomagała mu w edycji i korekcie prac naukowych, a on, wracając z licznych podróży, lubił być witany przez żonę na stacji kolejowej, by przed powrotem do domu odbyć wspólny spacer, podczas którego mogli przeżywać radość i szczęście z ponownego spotkania.
Dzieci Smoluchowskiego
Zofia i Marian Smoluchowscy mieli dwoje dzieci: Aldonę (1902-1984) i
Romana (1910-1995). Dzieci zamieszkały w USA, gdzie Aldona poślubiła bankiera Duncana H. Reada, a Roman był znanym profesorem fizyki fazy skondensowanej i astrofizyki najpierw w Princeton, a później w Austin w Texasie. Do USA wyjechała również, i tam zamieszkała na stałe, wdowa po Marianie Smoluchowskim, Zofia.
Aldona i Roman Smoluchowscy (1910)
Aldona (Donia) Smoluchowska (1903)
Aldona (Donia) Smoluchowska
Aldona, jej mąż Duncan H. Read i ich dzieci
Zofia Smoluchowska z synem Romanem
Zofia Smoluchowska z synem Romanem (1926)
Zofia Smoluchowska z Romanem, jego żoną Louise i wnukiem Peterem (1952)